ความเป็นมา

คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2546 อนุมัติการจัดตั้ง “สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ” ให้เป็นหน่วยงานในกำกับของกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มีระบบบริหารงานที่เป็นอิสระจากระบบราชการ โดยให้โอนเงินในส่วนของกองทุนพัฒนานวัตกรรมมาเป็นทุนประเดิมของสำนักงานฯ และในขณะเดียวกันให้บริหาร “เงินทุนหมุนเวียนเพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี” ตามระเบียบกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีว่าด้วยเงินทุนหมุนเวียนเพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี พ.ศ. 2546 สำนักงานฯ ดำเนินงานภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการนวัตกรรมแห่งชาติ และมีภารกิจหลัก คือ การยกระดับความสามารถด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมโดยเฉพาะในสาขาอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ของประเทศ เพื่อพัฒนาให้เกิดนวัตกรรมเชิงยุทธศาสตร์ โดยการเชื่อมโยงเครือข่ายวิสาหกิจและเครือข่ายวิชาการอย่างมีบูรณาการ อันจะนำไปสู่การสร้างให้เกิด “ระบบนวัตกรรมแห่งชาติ” ซึ่งนำไปสู่การยกระดับศักยภาพการแข่งขันเพื่อสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนให้แก่เศรษฐกิจและสังคมของประเทศ เพื่อให้เป็นไปตามมติคณะรัฐมนตรีดังกล่าวข้างต้น กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จึงได้มีคำสั่งที่ 84/2546 ลงวันที่ 1 ตุลาคม 2546 จัดตั้ง “สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ” ขึ้น โดยให้อยู่ภายใต้การกำกับดูและของคณะกรรมการนวัตกรรมแห่งชาติ ตามคำสั่งที่ 91/2546 ลงวันที่ 16 ตุลาคม 2546 และให้มีพันธกิจในการบริหารกองทุนพัฒนานวัตกรรมและเงินทุนหมุนเวียนเพื่อการวิจัย และพัฒนาเทคโนโลยีควบรวมไปพร้อมกัน ซึ่งตามเจตนารมณ์เดิมในการเสนอขอจัดตั้งสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาตินั้น ต้องการที่จะยุบรวมกองทุนภายใต้กระทรวงวิทยาศาสตร์ฯ ที่มีพันธกิจสอดคล้องกันเข้าด้วยกันคือ “กองทุนพัฒนานวัตกรรม” และ “เงินทุนหมุนเวียนเพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี” แต่เนื่องจากกองทุนพัฒนานวัตกรรมจัดตั้งขึ้นตามมติคณะรัฐมนตรี ขณะที่เงินทุนหมุนเวียนเพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีจัดตั้งขึ้นโดยกฎหมายว่าด้วยเงินคงคลัง การรวมกองทุนทั้งสองเข้าด้วยกันในขณะนี้ จึงไม่สามารถกระทำได้เนื่องจากข้อจำกัดด้านกฎหมาย

ผังการจัดตั้งสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ

ในระยะเวลาก่อนการปรับเปลี่ยนสถานภาพเป็นสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาตินั้น “กองทุนพัฒนานวัตกรรม” ซึ่งได้รับการอนุมัติให้จัดตั้งขึ้นโดยคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 4 สิงหาคม 2541 ตามข้อเสนอของคณะกรรมการรัฐมนตรีว่าด้วยนโยบายเศรษฐกิจและคณะกรรมการปรับโครงสร้างและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน และได้รับการจัดสรรเงินกู้เพื่อปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ (SAL) เพื่อใช้เป็นทุนประเดิมในการจัดตั้งสำนักงานจำนวน 100 ล้านบาท ต่อมาเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2542 คณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบและแต่งตั้งคณะกรรมการบริหารกองทุนพัฒนานวัตกรรมให้มีหน้าที่เสนอแนะนโยบายและมาตรการการพัฒนานวัตกรรม ตลอดจนริเริ่ม เร่งรัด กำกับการอนุมัติโครงการนวัตกรรม และได้จัดตั้ง “สำนักงานคณะกรรมการบริหารกองทุนพัฒนานวัตกรรม” ขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็นแกนกลางในระดับปฏิบัติในการประสานงานและสนับสนุนการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ ตลอดจนผลักดันการพัฒนานวัตกรรมเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของภาคเกษตร อุตสาหกรรม และการบริการ โดยให้มีกลไกการบริหารกองทุนที่เป็นอิสระ ทั้งนี้คณะกรรมการปรับโครงสร้างและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันได้เห็นชอบให้กองทุนพัฒนานวัตกรรมดำเนินการภายใต้พระราชบัญญัติพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี พ.ศ. 2534 เป็นการชั่วคราวก่อน และให้ใช้ระเบียบข้อบังคับของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม (ชื่อในขณะนั้น) เป็นแนวทางการดำเนินงานไปก่อน คณะกรรมการบริหารกองทุนพัฒนานวัตกรรมได้จัดทำแผนการดำเนินงาน 5 ปี (พ.ศ. 2544-2549) ในกรอบวงเงินงบประมาณ 1,420 ล้านบาท ซึ่งแผนการดำเนินงานฯ ดังกล่าวได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการบริหารกองทุนพัฒนานวัตกรรม และคณะกรรมการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ และได้เริ่มดำเนินงานตามแผนฯ นับตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2544 เป็นต้นมา โดยแผนการดำเนินงานดังกล่าวได้มุ่งให้เป็นแผนการดำเนินงานที่มีพลวัตสูง และมีเป้าหมายเพื่อให้เกิดระบบนวัตกรรมแห่งชาติในเชิงปฏิบัติ ทั้งนี้ ในการดำเนินงานตามแผนมีวัตถุประสงค์ 3 ประการดังนี้

1. ผลักดันให้เกิดนวัตกรรมในหน่วยเศรษฐกิจของประเทศ
2. สร้างบรรยากาศเพื่อส่งเสริมให้เกิดวัฒนธรรมนวัตกรรม
3. สร้างองค์กรให้มีความเข้มแข็งด้านการดำเนินงานนวัตกรรม

กองทุนพัฒนานวัตกรรมได้ดำเนินงานเป็นระยะเวลา 3 ปี (ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2543-2546) ได้พยายามสร้างกลไกและกรอบการทำงานที่ชัดเจน จึงทำให้สามารถดำเนินงานได้ตามพันธกิจที่ได้รับมอบหมายในระดับหนึ่ง โดยได้ให้การสนับสนุนด้านวิชาการและด้านเงินแก่โครงการนวัตกรรมเชิงยุทธศาสตร์ ใน 5 สาขา ได้แก่ อาหารและสมุนไพร ยาง ผลิตภัณฑ์ยาง และไม้ยางพารา ซอฟต์แวร์และแมคาทรอนิกส์ ยานยนต์และชิ้นส่วน และการออกแบบเชิงวิศวกรรมและเชิงอุตสาหกรรม รวมทั้งโครงการนวัตกรรมจากผลงานวิจัยและสิทธิบัตร จำนวนทั้งสิ้น 20 โครงการ และได้สนับสนุนโครงการนวัตกรรมประเภทเงินอุดหนุนแบบต้องชำระคืนไปแล้วทั้งสิ้น 31.72 ล้านบาท ประเภทเงินอุดหนุนพิเศษ (เงินให้เปล่า) 1.17 ล้านบาท สนับสนุนรางวัลนวัตกรรมแห่งประเทศไทย 1.5 ล้านบาท และร่วมมือในโครงการประกวดผลงานนวัตกรรมในภาคธุรกิจ รวมทั้งการจัดฝึกอบรมสัมมนาและพัฒนาความใฝ่รู้โดยเป็นแกนกลางในการพัฒนาหลักสูตร “การจัดการนวัตกรรมสำหรับผู้บริหาร” (Innovaiton Management Course for Executives: IMEs)สำหรับ “เงินทุนหมุนเวียนเพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี” ซึ่งคณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2527 เห็นชอบในหลักการที่จะส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีในการเพิ่มผลผลิต และเพิ่มมูลค่าสินค้า ในปี พ.ศ. 2528 กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและการพลังงาน (ชื่อในขณะนั้น) จึงได้จัดตั้ง “เงินทุนหมุนเวียนเพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี” ตามกฎหมายว่าด้วยเงินคงคลังในกระทรวงวิทยาศาสตร์ฯ และดำเนินงานอยู่ภายใต้สำนักงานปลัดกระทรวงวิทยาศาสตร์ฯ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นทุนในการส่งเสริมและสนับสนุนหน่วยงาน ของรัฐ รัฐวิสาหกิจและเอกชน ในการทำวิจัยและพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในภาคอุตสาหกรรม รวมทั้งการวิเคราะห์ทดสอบ เพื่อเพิ่มและรักษาคุณภาพของผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมและการเผยแพร่ผลของการวิจัยและพัฒนาดังกล่าว เพื่อนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่การพัฒนาประเทศ โดยเฉพาะในภาคอุตสาหกรรม และได้ดำเนินมาตรการสนับสนุนทางการเงินเพื่อส่งเสริมและพัฒนาด้านอุตสาหกรรมโดยใช้กลไกเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2530 ทั้งนี้ เงินทุนหมุนเวียนฯ ได้รับงบประมาณจากกระทรวงการคลังตั้งแต่ปี 2528-2538 รวมทั้งสิ้นเป็นเงิน 355 ล้านบาท โดยได้ให้การสนับสนุนภาคเอกชนในรูปแบบของเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำผ่านธนาคารกรุงไทย จำกัด (มหาชน) จำนวนรวมทั้งสิ้น 49 โครงการ คิดเป็นมูลค่าโครงการรวม 486,585,737 บาท