ดินแดนปลายด้ามขวานไทย หรือที่เรารู้จักกันในกลุ่มสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ จังหวัดยะลานับว่าเป็นหนึ่งในจังหวัดที่มีความอุดมสมบูรณ์ เต็มไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ ทั้งป่าดงดิบ ตามแนวเทือกเขาสันกาลาคีรีที่ทอดยาวเป็นแนวกั้นพรมแดนสองประเทศ ระหว่างไทยและมาเลเซีย และมีเทือกเขาปิโลเป็นอีกหนึ่งแนวเทือกเขาสำคัญคู่กับเทือกเขาสันกาลาคีรี นอกจากนี้จังหวัดยะลายังมีแม่น้ำสายสำคัญอย่างแม่น้ำปัตตานีที่ไหลผ่านหลายอำเภอในยะลา ทั้งอำเภอธารโต อำเภอบันนังสตา และอำเภอเมืองยะลา โอบล้อมพื้นที่สังคมพหุวัฒนธรรมและศาสนา จังหวัดยะลาจึงเปี่ยมไปด้วยเสน่ห์ที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติให้หลั่งไหลเข้ามาเยี่ยมชมความงามเมืองใต้สุดแดนสยาม

ด้วยทรัพยากรธรรมชาติที่สมบูรณ์ ทำให้การขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจภายในพื้นที่ มีการนำเสนอทั้งในด้านการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติที่สวยงาม และในด้านการเกษตรและด้านอาหาร เนื่องจากสภาพอากาศของจังหวัดยะลามีความอบอุ่นในตอนกลางวันและเย็นสบายในเวลากลางคืน จากภูมิประเทศที่อุดมไปด้วยภูเขาและป่าไม้ และอิทธิพลของทะเลที่ทำให้อากาศไม่ร้อนมากนักในฤดูร้อน จึงเหมาะสมสำหรับการเกษตรและการทำปศุสัตว์โดยเฉพาะ การเลี้ยงไก่เบตงยะลา ที่จัดว่าเป็นไก่ที่มีเนื้อแน่นและนุ่ม เป็นเมนูอาหารขึ้นชื่อประจำจังหวัดที่นักท่องเที่ยวหลายคนต้องเดินทางไปชิมถึงพื้นที่

ดังนั้น ในปี 2568 สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) จึงได้ดำเนินโครงการหมู่บ้านนวัตกรรมเพื่อสังคม ที่มีการนำนวัตกรรมเพื่อสังคมพร้อมขยายผลสู่พื้นที่เป้าหมาย โดยหนึ่งในพื้นที่เป้าหมายได้แก่ ชุมชนยาลอ จังหวัดยะลา ครอบคลุมพื้นที่ 4 อำเภอ 17 ตำบล ประกอบไปด้วย อำเภอเบตง อำเภอธารโต อำเภอกาบัง และอำเภอบันนังสตา เพื่อแก้ไขปัญหา และตอบโจทย์ความต้องการของพื้นที่ชุมชน ตลอดจนยกระดับเพิ่มขีดความสามารถในการพัฒนา นวัตกรรมพร้อมใช้ที่เข้าไปขยายผลในพื้นที่ ได้แก่ นวัตกรรมด้านการท่องเที่ยวสีเขียว และนวัตกรรมด้านปศุสัตว์

อย่างที่ได้กล่าวไปข้างต้น จังหวัดยะลามีศักยภาพการท่องเที่ยวทางน้ำที่สำคัญ โดยเฉพาะการท่องเที่ยวแม่น้ำปัตตานีรอบเขื่อนบางลางที่มีรายล้อมไปด้วยเรื่องราวและอัตลักษณ์ของชุมชนรอบเขื่อน และทะเลสาบฮาลาบาลา ซึ่งเป็นทะเลสาบขนาดใหญ่ภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลาบาลา พร้อมด้วยแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สวยงามที่สามารถพัฒนาเป็นรูปแบบการท่องเที่ยวเส้นทางการชมรอบเขื่อน เยี่ยมชมแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ รวมถึงพื้นที่ในแต่ละชุมชนรอบเขื่อนที่สามารถเชื่อมโยงเรื่องราวท้องถิ่น เช่น วิถีชีวิตชุมชนตาพะเยา มุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน ด้วยเหตุนี้ การท่องเที่ยวทางน้ำจึงใช้เรือเป็นยานพาหนะหลักในการรับ-ส่งนักท่องเที่ยวเพื่อชมความสวยงาม แต่เนื่องจากเครื่องยนต์สำหรับเรือส่วนมากจะใช้เป็นเครื่องยนต์สันดาปที่มีการเผาไหม้เชื้อเพลิง มีการส่งเสียงดังรบกวน และสามารถก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศ การเปลี่ยนเครื่องยนต์ของเรือนำเที่ยวเป็นเครื่องยนต์ไฟฟ้า จึงเป็นการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ลดการสั่นสะเทือนของเรือ ตลอดจนลดค่าใช้จ่ายด้านเชื้อเพลิงให้กับชุมชน สามารถส่งเสริมเป็นการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำได้ โดยมูลนิธิสถาบันทรัพยากรชายฝั่งเอเชีย ได้พัฒนาเรือยนต์ไฟฟ้าที่ผ่านการทดสอบในหลายพื้นที่ เช่น ทะเลสาบสงขลา อ่าวไทย และชายฝั่งอันดามัน ซึ่งพบว่าสามารถลดค่าใช้จ่ายจากเดิมซึ่งเป็นเรือเครื่องยนต์สันดาปได้ไม่น้อยกว่าร้อยละ 85 หรือลดต้นทุนการใช้พลังงานได้ถึง 27 เท่า ลดการปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ถึง 25 เท่าหรือ 42.04516kgCO2eq ต่อลำ โดยเปรียบเทียบระยะทางการใช้งานที่ 20 กิโลเมตร มีผู้ได้รับประโยชน์เป็นชุมชนรอบเขื่อนบางลาง ประมาณ 2,757 คน

นอกจากแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ ความโดดเด่นในด้านการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร เป็นหนึ่งในปัจจัยที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวได้เช่นเดียวกัน โดยหนึ่งในเมนูที่เป็นที่รู้จักของผู้คนที่ทำให้ต้องเดินทางมาลองชิมถึงจังหวัดยะลา ได้แก่ เมนูจาก ไก่เบตง แต่หนึ่งในปัญหาที่พบในเกษตรกรรายย่อยผู้เลี้ยงไก่เบตงคือปัญหาราคาอาหารสำหรับเลี้ยงไก่เบตง ที่ทำให้ต้นทุนการผลิตสูง มูลนิธิศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาท้องถิ่นสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ จึงได้นำนวัตกรรมด้านปศุสัตว์ ที่นำการเลี้ยงหนอนแมลงวันลาย (Black Soldier Fly: BSF) พร้อมด้วยเทคโนโลยีการผลิตอาหารสัตว์ต้นทุนต่ำเพื่อทดแทนอาหารสัตว์สำเร็จรูปในการเลี้ยงไก่เบตง ซึ่งเป็นการขยายผลจากแผนงานโครงการพัฒนาชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้เพื่อการผลิตและแปรรูปไก่เบตงเชิงพาณิชย์ แบบครบวงจรสู่การสร้างอาหารอัตลักษณ์สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยมีเกษตรกรเครือข่ายผู้เลี้ยงไก่เข้าร่วมโครงการจำนวน 35 ราย
กล่าวได้ว่าในปี 2568 ชุมชนยาลอ จังหวัดยะลา มีชุมชนที่ได้รับประโยชน์จากโครงการหมู่บ้านนวัตกรรม ทั้งทางตรงและทางอ้อมรวมเป็นจำนวน 11,643 คน คิดเป็นร้อยละ 6 ของจำนวนประชากรในพื้นที่เป้าหมาย (177,452 คน) และได้เป็นพื้นที่ต้นแบบในพื้นที่ภาคใต้ชายแดนที่สามารถนำนวัตกรรมพร้อมใช้เข้ามาขยายผลตอบโจทย์ความต้องการของชุมชนพื้นที่เป้าหมาย เกิดความเชื่อมโยงระหว่างชุมชน และองค์กรที่เกี่ยวข้องในการแก้ไขปัญหา ยกระดับคุณภาพชีวิต และสร้างแนวทางความยั่งยืนในพื้นที่เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากให้เติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืน ตามการดำเนินงานของ NIA ในการเป็นส่วนหนึ่งของการสนับสนุนการนำนวัตกรรมเข้ามาขับเคลื่อนเศรษฐกิจ สังคมและคุณภาพชีวิต เพื่อให้เกิดการพัฒนาชุมชนอย่างต่อเนื่อง